Informacyjny Serwis Policyjny

10 września obchodzimy Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom. To data, która ma na celu przede wszystkim edukację, podnoszenie świadomości społecznej oraz przełamanie tabu wokół tematu zdrowia psychicznego. Ustanowiony w 2003 roku przez Międzynarodowe Towarzystwo Zapobiegania Samobójstwom (IASP) we współpracy ze Światową Organizacją Zdrowia (WHO) dzień ten przypomina, że życie jest bezcenną wartością, o którą warto i trzeba walczyć. W realiach formacji mundurowych problem ten nabiera szczególnego wymiaru – jako środowisko konfrontujące się na co dzień z ludzkim cierpieniem, tragediami i kryzysami, stajemy na pierwszej linii frontu walki o życie.

Co mówią najnowsze dane?

Na całym świecie 800 000 ludzi rocznie odbiera sobie życie. Co 40 sekund ktoś popełnia samobójstwo, natomiast co 3 sekundy podejmowana jest przez kogoś próba samobójcza. Na każde samobójstwo przypada około 10–20 prób samobójczych.

W 2025 roku w Polsce doszło do 14 935 prób samobójczych, w wyniku których zmarło 4 776 osób. W Polsce każdego dnia 41 osób podejmuje próbę samobójczą, z czego 13 kończy się śmiercią. Co istotne, liczba samobójstw wśród mężczyzn jest pięć razy wyższa niż wśród kobiet. Tyle mówią oficjalne statystyki. Wiemy jednak, że istnieje szara strefa zachowań samobójczych, która wymyka się statystykom. Dlatego tak ważne staje się rozpoznawanie kryzysów i wczesne na nie reagowanie, aby jak najskuteczniej pomagać zarówno sobie, jak i osobom w naszym otoczeniu.

Gdy policjant staje z kryzysem twarzą w twarz

Musimy pamiętać, że środowisko mundurowe nie jest wolne od kryzysów. Policjanci, mimo że na co dzień pomagają innym, sami podlegają silnym czynnikom ryzyka. Specyfika służby wiąże się z:

• chronicznym stresem zawodowym i konfrontacją z traumą (wypadki, przemoc, śmierć na służbie),
• łatwym dostępem do środków wysokiego ryzyka (w tym broni palnej),
• presją hierarchii, dyscypliny i oceny przełożonych,
• konfliktami rodzinnymi wynikającymi z nieregularnego czasu pracy, zmianowości i nadgodzin,
• stygmatyzacją korzystania z pomocy psychologicznej - w kulturze mundurowej wciąż żywy jest mit „niezłomnego funkcjonariusza”, który musi radzić sobie ze wszystkim sam.

Jak reagować? Zasady pierwszej pomocy emocjonalnej

Zapobieganie samobójstwom to zadanie dla nas wszystkich - zarówno w życiu prywatnym, jak i w relacjach koleżeńskich w służbie/pracy. Gdy zauważamy u kogoś niepokojące zmiany w zachowaniu (wycofanie, rezygnację z pasji, gwałtowne wahania nastroju, rozdawanie osobistych rzeczy czy mówienie o bezsensie życia), kluczowe jest szybkie działanie według zasady:

• ZAUWAŻ - bądź wrażliwy/-a na sygnały wysyłane przez drugą osobę,
• ZAPYTAJ - nie bój się zapytać wprost: „Czy myślisz o odebraniu sobie życia?”. Wbrew mitom, bezpośrednie pytanie nie prowokuje samobójstwa, lecz daje ogromną ulgę i otwiera przestrzeń do rozmowy,
• ZAAKCEPTUJ - wysłuchaj bez osądzania, krytyki i moralizowania,
• ZAREAGUJ - zapewnij wsparcie, nie zostawiaj osoby samej w kryzysie i pomóż jej dotrzeć do specjalisty.

Co zrobić, jeśli u siebie zauważę kryzys?

Zauważenie u siebie gorszego stanu, przewlekłego przemęczenia, zaburzeń snu, poczucia bezradności czy lawinowo narastającego stresu nie jest słabością - to naturalna reakcja organizmu na przeciążenie w trudnej służbie/pracy lub życiu osobistym. Jeśli doświadczasz przeciążenia psychicznego, zmagasz się z trudnymi emocjami, stresem, masz poczucie wypalenia lub utraty kontroli, nie radzisz sobie po traumatycznym zdarzeniu albo czujesz, że sytuacja zaczyna Cię przytłaczać, a codzienne wyzwania stają się zbyt ciężkie do uniesienia:

• Nie zostawaj z tym sam/-a - spróbuj nazwać to, co czujesz, i porozmawiać z kimś, komu ufasz (w służbie/pracy lub poza nią).
• Sięgnij po pomoc specjalisty na wczesnym etapie - rozmowa z psychologiem pozwala zatrzymać kryzys, zanim przerodzi się on w stan zagrożenia. Pamiętaj, że skorzystanie z pomocy psychologicznej to wyraz odpowiedzialności za siebie, swoich najbliższych i służbę/pracę.

Gdzie szukać pomocy?

Nikt w kryzysie nie powinien zostawać sam. W Polsce funkcjonuje szereg ogólnodostępnych, bezpłatnych, całodobowych i anonimowych linii wsparcia:

• 112 - numer alarmowy w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia.
• 800 70 2430 - Linia Wsparcia dla Funkcjonariuszy i Pracowników Służb Mundurowych, Ratownictwa Medycznego i ich Rodzin (całodobowa, bezpłatna linia).
• 116 123 - Poradnia telefoniczna dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym (całodobowa, bezpłatna linia).
• www.zwjr.pl - Platforma internetowa „Życie Warte Jest Rozmowy”, oferująca kompleksową pomoc i psychoedukację.

Dla policjantów i pracowników Policji dostępna jest również przeznaczona specjalnie dla nich opieka psychologiczna. W Komendzie Głównej Policji w przypadku potrzeby wsparcia zachęcamy do kontaktu z Wydziałem Psychologów Policyjnych Biura Koordynacji Postępowań Kwalifikacyjnych i Szkolenia Policji (tel. 47 72 125 04, e-mail: bkpkisp.w.psychologow@policja.gov.pl). 

Więcej informacji oraz dane kontaktowe do poszczególnych psychologów z Wydziału Psychologów Policyjnych BKPKiSP KGP znajdują się na stronie Informacyjnego Serwisu Policyjnego: Psycholodzy w KGP

Dane kontaktowe do psychologów z poszczególnych jednostek organizacyjnych Policji można znaleźć w zakładce: Psycholodzy w KWP/KSP, CBŚP, CLKP, CBZC

Uratować człowieka w kryzysie to nie tylko powstrzymać go przed tragicznym krokiem, ale przede wszystkim pomóc mu odnaleźć na nowo wolę życia i nadzieję. Pamiętajmy – uważna obecność i gotowość do autentycznego wysłuchania drugiego człowieka mają moc zmieniania rzeczywistości. Nie zapominajmy również o ważnej roli wsparcia profesjonalnego – psychologicznego i psychiatrycznego. 

Opracowanie:
mł. insp. Dorota Pater, Krzysztof Skarzyński
Wydział Psychologów Policyjnych 
Biura Koordynacji Postępowań Kwalifikacyjnych i Szkolenia Policji Komendy Głównej Policji